Trên đài Á Châu Tự do, Thượng Toạ Thích Tâm Vị nói việc tấn công chùa Bát Nhã là "chuyện chưa từng có trong lịch sử". Thượng Toạ nói như vậy theo thiễn ý vì Thượng Toạ nhìn vấn đề bằng cái tâm của người tu hiền, ăn chay niệm Phật, sống trong cảnh thiền môn. Dù chia xẻ niềm đau nỗi khổ và cầu nguyện chư Phật hộ độ cho 400 tăng ni Làng Mai tai qua nạn khỏi trong cuộc bị trục xuất khỏi chùa bằng bạo lực, người Việt thông thường ở Bắc, ở Nam, ở Trung và ở hải ngoại qua nửa thế kỷ kinh nghiệm về CS ở Miền Bắc và Miền Nam nhìn vấn đề Bát Nhã hơi khác. Việc tấn công chùa Bát Nhã là chuyện làm có tánh nguyên tắc của CS, không làm mới là biệt lệ, là lạ.

Nên không có gì phải ngạc nhiên. CS đã làm, đang làm và sẽ làm dưới nhiều hình thức để trấn áp các tôn giáo. Không phải chỉ Phật Giáo bị không thôi, mà Công Giáo, Tin Lành, Cao Đài, Hoà Hảo đều bị trán áp. Trấn áp tôn giáo là "qui luật" của chủ nghĩa CS xây dựng trên tôn chỉ coi tôn giáo là "thuốc phiện". Với phương châm cứu cánh biện minh cho phương tiện của chính sách CS, và đường lối ai không theo đảng là kẻ thù của Đảng, nên trong chế độ CS Hà nội, trong dĩ vãng, hiện tại và tương lai đã có nhiều Bát Nhã, đang có nhiều Bát Nhã và sẽ còn nhiều Bát Nhã nữa xảy ra dưới hình thức này hay hình thức khác thôi.
CS là vậy. Hết xôi rồi việc; vắt chanh bỏ vỏ, có khi không bỏ mà lấy làm trần bì để bán nữa. Khi CS Hà nội cần chứng minh chế độ của họ có tự do tôn giáo, họ thỉnh mời, triệu thỉnh, trải thảm đỏ mời tăng ni Phật Giáo trong và ngoài nước tham dự Vesak, Đại Hội Phật Giáo thế giới do Liên Hiệp Quốc chủ trương và nhà cầm quyền CS Hà nội đăng cai tổ chức. Họ mời cả phái đoàn Phật Giáo từ Làng Mai bên Pháp, do Thiền sư Nhất Hạnh hướng dẫn về VN; Chủ Tịch Nước Nguyễn minh Triết tiếp kiến, chụp hình, chạy nhựt trình, tạo điều kiện cho đi từ Bắc chí Nam, lộïng che, trướng phủ.

Một nhân vật Phật Giáo Hoà Hảo cũng rơi vào trường hợp này.
CS Hà nội cũng hứa hẹn, cam kết với Mỹ nào cải thiện, nào "tạo điều kiện thuận lợi" cho tự do tôn giáo. Nhưng sau khi được Mỹ gỡ CPC (nước cần quân tâm đặc biệt vì vi phạm tự do tôn giáo) và Mỹ cấp cho qui chế PNTR (qui chế giống như tối huệ quốc trong giao thương), thì CS Hà nội tìm đủ mọi cách dù là bạc ác nhứt để mở lại một phong trào đàn áp tôn giáo..

Nhiều nhà lập pháp Mỹ tố cáo CS lật lọng. Ủy Hội Tư do Tôn giáo Thế giới của Mỹ đòi hỏi Bộ ngoại Giao đưa CS Hà nội vào lại CPC. Mỹ còn mắc mưu CS Hà nội huống hồ gì hệ phái Làng Mai tu thiền bên Pháp. Tánh nào tật ấy, CS Hà nội sợ "diễn biến hoà bình" (chữ của Tổng Bí Thư Đỗ Mưòi), rồi sợ "tự diễn biến" (chữ của Ô Tô huy Rứa người có tin có thể lên làm Tổng bí Thư) sẽ chuyển hoá tư tưởng CS như sĩ tử sợ phạm húy trường thi nên không dám gọi tên hiện tượng tự do dân chủ thẫm thấu và phát triển trong nước.

Càng sợ hơn diễn biến hoá bình trên phương diện tâm linh. Nhứt là tự do tôn giáo khi họ thấy Thủ Tướng Phạm văn Đồng qui y Phật pháp, Thủ Tưóng Võ văn Kiệt và Đại Tướng Võ nguyên Giáp trong những ngày cuối của cuộc đời tỏ ý muốn học Phật tu thân.
Trên nguyện tắùc, theo luật chết bất di, bất dịch của CS, không bao giờ CS Hà nội cho một tổ chức quần chúng nào - dù tôn giáo, văn hoá, xã hội - được độc lập, tự trị và thuần túy -- ở trong nước hay từ ngoại quốc cấy vào bên trong chế độ. Dù Phật Giáo không làm chánh trị, không nắm chánh quyền suốt dòng lịch sử Việt, nhưng CS là những người chuyên nghiệp cướp chánh quyền và bám chánh quyền nên CS sợ bóng, sợ gió. CS biết rõ khối quần chúng VN tự coi mình theo đạo Phật chiếm không dưới hai phần ba dân số VN, CS lại càng sợ. Còn ở bên ngoài cấy vào CS lại càng sợ hơn. Aùm ảnh CIA, ám ảnh Phòng Nhì Pháp đối với CS Hà nội là một ám ảnh có tính bịnh hoạn kinh niên.

Nếu tổ chức đó đã có trước khi CS nắm chánh quyền thì họ làm cho liệt bại bằng cách hoặc triệt hạ, hoặc dàn dựng một tổ chức tương tự nhưng do Đảng Nhà Nước chỉ huy để lũng đoạn hàng ngũ nội bộ. Trong chế đô CS tổ chức quần chúng phải là tổ chức ngoại vi, tay chân, nha trảo của Đảng, vì đảng, do đảng, của đảng mà thôi.

Triệt hạ các tổ chức quầân chúng ngoài Đảng hay những thể nhân bất đồng chính kiến thì CS dùng hình thức khủng bố nhà nước (state terrorism). Việc nhà cầm quyền CS ở Trung Cộng và Việt Cộng từ lâu cho công an, bộ đội, dân phòng giả dạng du đãng, hay trực tiếp dùng du đãng để đánh phá các phong trào đấu tranh đòi tự do tôn giáo, dân quyền và nhân quyền, là "bài bản" ở TC và Việt Cộng đều có, đều giống nhau. Nên không ai lấy làm lạ khi thấy nhà cầm quyền CS dùng "xã hội đen" (chữ đồng bào Việt trong nước dùng để chỉ những người trá hình làm cuộc khủng bố nhà nước tức nhà nước khủng bố nhân dân chính là đồng bào của mình).

Cứu cánh biện minh cho phương tiện nên cái gì CS cũng có thể làm, dám làm, làm liên tục dù bạc ác nhứt. Người Việt Quốc gia thua CS là thường ở ngay chỗ đó. Cáo gíác Thiền sư Nhất Hạnh và những tăng thân và tu sĩ theo pháp môn Làng Mai, nào là ủng hộ Đức Đạt Lai Lạt Ma, nào là đòi hỏi tự do tôn giáo. Xách nhiễu, hù dọa, cắt điện, cắt nước, tấn công bằng phẩn và gậy gộc. Chèn xe, giựt đồ dùng làm việc. Rượt đuổi suốt ngày các ni cô. Bắt thẩy những người tu như thẩy dân oan như thẩy heo lên xe, chở về điạ phương, hay bỏ nơi khuất vắng.

Không phải CS chỉ dùng hình thức khủng bố nhà nước đối với những ngưòi tu theo pháp môn Làng Mai ở chùa Bát Nhãø. Mà CS đã làm đối với tất cả tín đồ các tôn giáo khác. Giáo dân Công giáo ở Thái Hà (Hà nội), ở Tam Toà (Vinh), ở Loan Lý (Huế), Giáo dân Tin Lành ở Quận 2, Saigon, và Cao Nguyên. Tín đồ PGHH ở Miền Tây nhứùt là Thánh điạ Hoà Hảo. Và CS sẽ làm nữa, chớ không thôi. Còn nhiều Tam Toà, nhiều Bát Nhã nữa trên phương diện đấu tranh ôn hoà cho tự do tôn giáo bị CS trấn áp theo thói quen đã thành bản tánh thứ hai của CS.

Nhưng hy vọng vụ Bát Nhã này là vụ chót của khuynh hướng về VN, lợi dụng nhà cầm quyền CS để phát triễn đạo. Đừng nói đạo mà CS xem là thuốc phiện, đầu tư ngoại quốc kia là phao cứu sinh của CS, mà có mấy ai người Việït hải ngoại đem vốn về làm ăn với CSø được yên thân, đa số đều bỏ của chạy lấy người.

Trái lại những tổ chức tôn giáo, các giáo hội trong nước kiên định lập trường độc lập với nhà nước, thuần túy với giáo lý chân truyền dù bị CS dùng trăm mưu ngàn kế để lũng đoạn, trấn áp triệt hạ nhưng vẫn sống còn.

Đồng bào hải ngoại quốc tế vận yểm trợ. Quốc tế áp lực CS Hà nội giải toả bằng nhiều hình thức. Đồng đạo âm thầm gắn bó với nhau bằng giáo lý, bằng nếp sinh hoạt lâu đời của giáo hội tạo thành nội lực bảo vệ cho sự tồn tại của các giáo hội độc lập.
Dù CS Hà nội có quân đội, công an cảnh sát trang bị tận răng, thừa sức diệt chủng, CS cũng không dám ám sát lãnh đạo tinh thần các tôn giáo độc lập quyết không chấp nhận đặt mình dưới sự lãnh đạo của Đảng.

VI ANH